Prawo do zachowku

Zachowek to instytucja prawa spadkowego mająca na celu ochronę interesów osób najbliższych spadkodawcy. Wyjaśniamy, kto ma prawo do zachowku.

W polskim systemie prawnym wyróżniamy dwa rodzaje dziedziczenia, testamentowe i ustawowe. W przypadku dziedziczenia testamentowego, spadkodawca sporządza i pozostawia ważny testament. Każdy ma prawo do rozdysponowania i przekazania swojego majątku danej osobie bądź rozdzielenia go na części i przekazania większej liczbie osób.

Spadkodawca może dowolnie przekazać majątek, zarówno osobom z najbliższej rodziny, jak również niespokrewnionym. Może więc zdarzyć się, że cały majątek zostanie przekazany zupełnie obcej osobie, a rodzina dowie się o tym później. Taka sytuacja może doprowadzić do pokrzywdzenia najbliższej rodziny, dlatego też została wprowadzona instytucja zachowku.

W pierwszej kolejności rodzina

Zachowek ma na celu ochronę interesów majątkowych osób najbliższych spadkodawcy. Prawo do niego wynika z bliskiej więzi rodzinnej łączącej spadkodawcę z uprawnionym do zachowku. Tak więc, zgodnie z Kodeksem cywilnym, uprawnienie do zachowku przysługuje zstępnym spadkodawcy, czyli dzieciom i wnukom, a także małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy. Jeżeli w chwili śmierci spadkodawca nie miał zstępnych, zachowek należy się jego małżonkowi oraz rodzicom. Zachowek dla małżonka będzie przysługiwał, jeżeli pozostawali w ważnym związku małżeńskim. Natomiast nie będzie w przypadku prawomocnego orzeczenia o rozwodzie oraz formalnie niezakończonego małżeństwa, jeżeli spadkobierca wystąpił o rozwód z orzeczeniem winy małżonka. Zachowek nie przysługuje również, gdy została orzeczona przez sąd separacja bądź nie jest formalnie orzeczona, ale spadkodawca wystąpił o nią z winy małżonka.

W przypadku rodziców będą oni uprawnieni wyłącznie, gdy spadkodawca nie pozostawił zstępnych mogących po nim dziedziczyć. Roszczenie o zachowek nie przysługuje natomiast rodzeństwu spadkodawcy czy jego dalszym krewnym. Spośród wskazanych osób uprawnionych, roszczenie o zachowek przysługuje tylko tym, którzy w konkretnym stanie faktycznym odziedziczyliby spadek z mocy ustawy.

Przedawnienie po pięciu latach

Roszczenie o zachowek przysługuje osobie uprawnionej, która nie otrzymała należnej jej części majątku spadkowego. Natomiast, gdy osoby do niego uprawnione nie uzyskały całości należnego im zachowku, wtedy przysługuje im roszczenie o jego uzupełnienie, czyli zapłatę różnicy między należnym a wartością uzyskanego przysporzenia. Do zapłaty zachowku w pierwszej kolejności zobowiązani są spadkobiercy dziedziczący spadek, którzy ponoszą odpowiedzialność do wysokości jego udziału.

Roszczenia o zapłatę zachowku można dochodzić w sądowym postępowaniu. Należy pamiętać, że roszczenia z tytułu zachowku przedawniają się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku bądź w przypadku testamentu, od jego ogłoszenia.

Agata Antoniak
Pracownik ds. prawnych
Pretorius

Nota prawna

Treści zawarte na stronie internetowej Pretorius sp. z o.o. – pretorius.pl (dalej: strona internetowa) mają charakter wyłącznie informacyjny, nie stanowią one oferty w rozumieniu Kodeksu Cywilnego, a Pretorius sp. z o.o. nie ponosi odpowiedzialności z tytułu powstania jakichkolwiek szkód, wynikających z użycia strony internetowej lub będących w związku z stroną internetową lub jakąkolwiek treścią zamieszczoną na stronie internetowej, a także w związku z jakimkolwiek nieautoryzowanym użyciem treści zawartych na stronie internetowej. Wszelkie treści zawarte na stronie internetowej można wykorzystywać wyłącznie do niekomercyjnego użytku prywatnego. Treści i materiały udostępnione na stronie internetowej nie mogą być bez pisemnej zgody Pretorius sp. z o.o. wykorzystywane w celach publicznych lub komercyjnych. Pretorius sp. z o.o. jest właścicielem strony internetowej.

Nazwa i znak Pretorius jest znakiem towarowym chronionym prawami autorskimi i prawami wynikającymi z rejestracji znaku towarowego.